TÁC PHẨM VĂN HỌC TRUNG ĐẠI

Văn học trung đại việt nam trải qua 10 cụ kỷ (Từ thay kỷ 10 – thay kỷ 19) với không hề ít tác giả khét tiếng và quen thuộc như: Bà thị trấn Thanh Quan, Lê Thánh Tông, Chu Văn An, Nguyễn Khuyến,… tác động lớn mang đến nền văn học tập nước nhà.

Bạn đang xem: Tác phẩm văn học trung đại

Thuộc Sách Văn học tập điểm qua 100 tác giả nổi bật trong nền Văn học tập trung đại Việt Nam. 

*

Hình vẽ è cổ Anh Tông trong nhà cửa Trúc Lâm đại sĩ xuất đánh đồ.TRÍ BẢO THIỀN SƯ (? – 19.5.1190): bọn họ Nguyễn, không rõ tên, là cậu ruột danh nhân tô Hiến Thành, tín đồ Ô Diên, đất Vĩnh Khang, nay thuộc huyện Đan Phượng, Hà Nội, ông ngộ đạo, giảng tởm sách cho nhiều đệ tử. Vật phẩm còn lại: bài kệ về tri thức, in vào tập Thiền uyển tập anh ngữ lụcPHAN HUY CHÚ (1782 – 28.5 – 1840): công ty thơ, công ty sử học tập Việt Nam. Dự án công trình nổi tiếng tuyệt nhất của ông là định kỳ triều hiến chương một số loại chí tất cả 49 quyển chia làm 10 chí như Dư địa chí, Hình lao lý chí, Văn học chí…, hoàn toàn có thể coi như bộ Bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam. Ngoài ra, ông còn tồn tại Hoàng Việt địa dư chí và các tập thơ văn là Hoa thiều ngâm lục; Dương trình kí kiến.NGUYỄN MIÊN BỬU (30.5.1820 – 08.3.1854): nhà thơ, con thứ 12 vua Minh Mạng, tước đoạt Tương An Quận vương. Cùng với 2 anh Miên Thẩm, Miên Trinh lập Tùng Vân thi xã. Những tác phẩm chính: Khiêm Trai thi tập (14 quyển); Khiêm Trai văn tập (2 quyển), ông còn viết các thơ Nôm dẫu vậy thất lạc hầu hết.PHAN VĂN TRỊ (1830 – 22.6.1910): nhà thơ, chí sĩ, quê thị xã Bảo An, tỉnh giấc Gia Định, nay thuộc thị trấn Giồng Trôm, thức giấc Bến Tre. Đậu Cử nhân nhưng lại không chịu đựng ra làm cho quan, mà mở trường dạy dỗ học. Tác phẩm: Thơ trường đoản cú thuật (Nôm), và còn ngay gần 100 bài xích thơ khác ví như Con mèo; mẫu cối xay; Hột lúa; con rận, khét tiếng với chùm họa lại 10 bài bác thơ của Tôn lâu Tường.HOÀNG KẾ VIÊM (21.7.1820 (Âl.) – 1909): Còn có tên là Hoàng Tá Viêm, trường đoản cú Nhật Trường, hiệu Tùng An, công ty văn, danh thần triều Nguyễn, quê đậy (nay là huyện) Quảng Ninh, tỉnh giấc Quảng Bình. Ông có tác dụng quan mang đến chức Thượng thư cỗ Công, Thái tử thiếu bảo sung đại thần viện Cơ mật. Tác phẩm: Phê thi è cổ hoàn; Tiên công sự tích biệt lục; Khôn y lục; chén tiên công gia huấn từ; bỏ ra chi thi thảo; Vân vân văn tập; An phụ trấn lược. đến chức Thượng thư cỗ Công, Thái tử thiếu bảo sung đại thần viện Cơ mật. Tác phẩm: Phê thi trần hoàn; Tiên công sự tích biệt lục; Khôn y lục; chén bát tiên công gia huấn từ; bỏ ra chi thi thảo; Vân vân văn tập; An phụ trấn lược.LÝ THÁI TÔNG (29.7.1000 – 1054): thương hiệu thực là Lý Phật Mã, sau thay đổi là Lý Đức Chính, nhỏ Thái Tổ Lý Công Uẩn, nối ngôi 27 năm, miếu hiệu là Thái Tông. Ông là vị hoàng đế sáng suốt, tiếp nối Phật học. Chiến thắng còn lại: Hình thư (sử, 3 quyển), một bài kệ chép vào Thiền uyển tập anh ngữ lục.HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG (1226? – 03.9 (20.8 âl).1300): tên thật là nai lưng Quốc Tuấn, danh tướng trong lịch sử vẻ vang Việt Nam, đơn vị văn thiết yếu luận cùng với áng Hịch tướng sĩ bất hủ, quê ở phủ Thiên trường (nay là tỉnh nam giới Định. Ông cũng là người sáng tác bộ Binh thư yếu đuối lược với Vạn Kiếp tông túng bấn truyền thư (đã thất lạc).
*
Hưng Đạo đại vương. Ảnh: trí thức VNTRẦN MẠNH (04.9.1300 – 10.3.1357): nhà thơ, vua đồ vật 5 bên Trần, miếu hiệu là Minh Tông, sinh trên Thăng Long, quê đậy Thiên Trường, phái nam Định. Ông nghỉ ngơi ngôi 15 năm, có tác dụng Thái thượng hoàng 28 năm. Tác phẩm: Minh Tông thi tập, bị thất lạc nhiều, nay chỉ từ lại khoảng tầm 25 bài, được chép trong Việt âm thi tập.TRẦN TẾ XƯƠNG (10.8.1870 – 29.01.1907): tên khai sinh là trằn Duy Uyên, sau thay đổi Trần Cao Xương, rồi trằn Tế Xương, bên thơ trào phúng xuất sắc, nổi tiếng với tên gọi Tú Xương, quê sống làng Vị Xuyên, thị trấn Mỹ Lộc, tỉnh nam giới Định. Thơ ông in rải rác rến trên những báo, sau này được tập phù hợp trong Thơ trần Tế Xương.NGUYỄN DU (03.01.1766-(1765?) (16?)18.9.1820): bên thơ. Năm 1965, ông được UNESCO tôn vinh là Danh nhân văn hóa truyền thống thế giới. Tác phẩm chữ hán và chữ thời xưa Truyện Kiều; Văn tế sống hai cô gái Trường Lưu; Văn tế thập một số loại chúng sinh; Thanh Hiên thi tập; Bắc hành tạp lục….TRẦN THÁNH TÔNG (25.9.1240 – ?.6.1290): thương hiệu thật là è cổ Hoảng, làm cho vua 21 năm, gồm công lớn trong cuộc loạn lạc chống giặc Nguyên Mông. Tác phẩm: Cơ rán lục; Di hậu lục; Hoàng tông ngọc điệp; è Thánh – tông thi tập.CHÂN KHÔNG THIỀN SƯ (? – 05.10.1100): thương hiệu thật là vương vãi Hải Thiềm, quê xóm Phù Đổng thị xã Tiên Du, Bắc Ninh, nay thuộc Hà Nội. Ông làu thông sử sách, nghiên cứu đạo Phật một giải pháp uyên thâm, giảng tởm Pháp hoa vào cung vua Lý Nhân Tông. Thành công còn lại: một bài bác kệ Diệu bản.TRẦN HOẢNG (13.10.1240 – 03.6.1290): nhà thơ, vua đồ vật hai triều Trần, quê phủ Thỉên Trường ni thuộc huyện Mỹ Lộc, tỉnh phái nam Định. Ông tất cả công phệ trong hai cuộc đao binh chống Nguyên Mông lần thiết bị hai và thứ ba. Tác phẩm: Di hậu lục; Cơ cầu lục; Thiền tông liễu ngộ ca; Phóng ngưu; Chỉ giá bán minh. Đáng chú ý nhất là bài Hạnh Thiên trường hành cung.NGÔ THÌ SĨ (15.7.1726 – 22.10.1780): bên thơ, công ty sử học, tự ráng Lộc, hiệu Ngọ Phong, quê thị trấn Thanh oai nay ở trong Thanh Trì, Hà Nội. Ông là phụ vương của Ngô Thì Nhậm, Ngô Thì Chí, Ngô Thì Trí, Ngô Thì Hương hồ hết là hầu hết danh sĩ, bên thơ, bên văn. Tác phẩm: Việt sử tiêu án; Anh ngôn thi tập; quan lại lan thi tập; Thanh đụng tập; Khuê ai lục; cách tệ sách…MẠC THIÊN TÍCH (19.4.1706 – 01.11.1780): đơn vị thơ, đại quan liêu thời chúa Nguyễn, tước đoạt Tông Đức hầu. Là người học rộng, có tài năng văn thơ, ông vẫn lập thi làng Chiêu Anh các. Tác phẩm: Hà Tiên thập vịnh; Thụ Đức hiên tứ cảnh; Hà Tiên quốc âm thập vịnh; Lư Khê rảnh rỗi điếu.LÊ HỮU TRÁC (12.11.1720(*) – 1791): Còn có tên là Lê Hữu Huân, hiệu Hải Thượng Lãn Ông, danh Nho và danh y, quê nghỉ ngơi Đường Hào, tỉnh hải dương (nay là huyện Yên Mỹ, Hưng Yên), nhưng đa số cuộc cuộc sống ở huyện hương Sơn, Hà Tĩnh. Ông đã thi công được một nền y học dân tộc toàn diện về lý luận, phương thức điều trị, cách dùng dược đồ Việt Nam. Tác phẩm: Thượng kinh ký kết sự; Y lý thâu nhàn; Hải Thượng y tông vai trung phong lĩnh; Y hải câu nguyên…
*
Lê Hữu Trác. Ảnh: VTC NewsĐẶNG XUÂN BẢNG (18.7.1828 – 07.12.1910): bên văn, dịch giả, công ty sử học, quê phủ Xuân Trường, nay là thị trấn Xuân Thuỷ, tỉnh nam Định. Ông có khối lượng trước tác khá lớn: về sử học: Sử học tập di khảo; Việt sử cưng cửng mục huyết yếu,… về văn học: Tuyên quang quẻ tỉnh phú; nam giới Phương danh đồ dị khảo; Như Tuyên thi tập; Thiện Đình Khiêm Trai văn tập…PHẠM QUÝ THÍCH (25.12.1760 – 16.5.1825): tự Dữ Đạo, hiệu Lập Trai, biệt hiệu Thảo Đường Cư sĩ, đơn vị thơ, đơn vị giáo, danh sĩ cuối đời Hậu Lê đầu đời Nguyễn. Quê thị trấn Đường An, phủ Thượng Hồng, nay trực thuộc tỉnh Hải Dương, có làm quan một thời gian, tước ham mê An hầu. Tác phẩm: Thảo Đường thi nguyên tập; LậpTrai văn tập; Thiên nam giới long thủ liệt truyện; Chu dịch vấn đáp toát yếu…CHU VĂN AN (25.8.1292 – 12.1370): nhà văn, đơn vị giáo dục việt nam thời Trần, danh tiếng cương trực, ngày tiết tháo, thể hiện rõ ràng nhất trong Thất trảm sớ. Các tác phẩm khác: Tiều ẩn thi tập; Tiều ẩn quốc ngữ thi tập; Tứ thư thuyết ước; Giang đình tác; Nguyệt tịch cỗ Tiên Du ca sỹ sơn tùng mtp kính; máy vận khuyến mãi Thủy Vân đạo nhân; Xuân đán…ĐỖ PHÁP THUẬN (915 – 990): Thiền sư cùng nhà thơ, chưa rõ quê quán. Ông tất cả kiến thức thông thái và tài văn thơ, đã tích cực khuông phò triều chi phí Lê buộc phải được phong Pháp sư. Bài xích Quốc tộ (Vận nước) của ông là bài bác thơ nhanh chóng nhất mở đầu cho văn học tập viết nước ta thời kì từ chủ. Chiếu dời đô (1010: 1000 năm ra đời): Văn bạn dạng chiếu chỉ vày vua Lý Thái Tổ từ bỏ tay viết và phát hành để chuyển kinh đô của nước Đại Cồ Việt trường đoản cú Hoa Lư ra thành Đại La (Hà Nội ngày nay). Bài văn 214 chữ khét tiếng bởi chân thành và ý nghĩa và tác dụng đặc biệt của nó.NGUYỄN NGUYÊN ỨC (1080 – 07.6.1151): bên văn, thiền sư, pháp danh Viên Thông, người hương Cổ hiền khô nay nằm trong tỉnh Bắc Ninh, sau gửi về thành Thăng Long. Ông là người tài giỏi, được vua công ty Lý phong đến chức Hộ quốc sư. Tương truyền, ông có hơn 1000 bài bác thơ phú, tập vừa lòng trong Viên Thông thi tập, nhưng phần nhiều bị thất truyền.TÍN HỌC THIỀN SƯ (? – 1190): họ Tô, không rõ tên, Tín học là pháp hiệu, tín đồ làng Chu Minh, che Thiên Đức; trụ trì chùa Quang Đính trên núi ko Lộ (Sơn Tây), nay thuộc Hà Nội. Sản phẩm còn lại: bài kệ tô lâm hổ báo, chép vào tập Thiền uyển tập anh ngữ lục.TRẦN TUNG (1230 – 1291): có cách gọi khác là Tuệ Trung Thượng sĩ, công ty thiền học, nhà thơ, nhỏ cả trằn Liễu, anh Hưng Đạo Đại Vương è cổ Quốc Tuấn, bao gồm công bự trong cả ba cuộc tao loạn chống Nguyên Mông. Ông được phong tước đoạt Hưng Ninh vương. Thơ ông viết bằng tiếng Hán, được tập thích hợp lại vào Thượng Sĩ ngữ lục.LÊ VĂN HƯU (1230 – 09.4.1322): Sử gia, đơn vị văn, danh sĩ đời trần Thái Tông, quê Đông Sơn, trấn Thanh Hoá, ni là huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá. Ông đỗ Bảng nhãn năm 1247, làm quan mang lại chức Thượng thư bộ Binh, tước đoạt Nhân Uyên hầu. Tác phẩm lừng danh nhất của ông: Đại Việt sử ký.PHẠM NGŨ LÃO (1255 – 1320): công ty thơ, danh tướng thời Trần, văn võ toàn tài, quê thị trấn Đường Hào (sau hotline Mỹ Hào), ni thuộc thị xã Ân Thi, tỉnh giấc Hưng Yên. Tác phẩm có Thuật hoài (Tỏ lòng, chép vào Toàn Việt thi lục); Khóc Hưng Đạo vương (chép vào Thần tích làng Phù Ủng).ĐỖ KHẮC thông thường (1247 – 1330): còn được gọi là Trần tương khắc Chung, bên thơ, danh thần đời Trần, quê ở cạnh bên Sơn, nay là huyện khiếp Môn, thức giấc Hải Dương, tất cả công to trong cuộc binh lửa chống quân Nguyên, được ban họ vua, làm tới chức thiếu thốn sư. Tác phẩm: 2 bài bác thơ Vịnh cúc I và II.ĐOÀN NHỮ HÀI (1280 – 1335): bên văn, danh thần đời Trần, quê huyện Trường Tân, ni thuộc thị xã Gia Lộc thức giấc Hải Dương, làm quan đến Hành khiển khu mật viện, khi mất được truy nã phong Thượng đẳng Phúc thần. Cửa nhà còn lại: nghĩ về Anh Tông hoàng đế tạ Thượng hoàng biểu.TRẦN MINH TÔNG (1300 – 1357): tên thật là nai lưng Mạnh, có tác dụng vua 15 năm (1314 – 1329). Tác phẩm: một vài thơ (văn, sử) trong è triều thay phả hành trạng; è Minh-tông thi tập (chép trong Toàn Việt thi lục).NGUYỄN TRUNG NGẠN (1289(1) – 1370): tự là Bang Trực, hiệu Giới Hiên, có tác dụng quan mang lại chức Đại học sĩ Trụ quốc Khai thị xã bá, tước đoạt Thân Quốc công… Tác phẩm: Giới Hiên thi tập; Hình nguyên lý thư; Hoàng triều đại điển; Ma nhai kỹ công bi.TRẦN NGHỆ TÔNG (1320(2) – 1394): tên thật là è cổ Phủ, con thứ ba vua è cổ Minh Tông, sau loạn Dương Nhật Lễ lên làm cho vua bố năm rồi nhường ngôi đến em. Tác phẩm: Bảo hoà điện dư bút; trần Nghệ Tông thi tập (chép vào Toàn Việt thi tập).TRẦN NGUYÊN ĐÁN (1325 – 1390): Nhà bao gồm trị, công ty thơ, là chắt Thái sư è Quang Khải cùng là ông nước ngoài Nguyễn Trãi, làm cho quan mang đến chức tư đồ, tước đoạt Chương Túc Quốc thượng hầu, quê lấp Thiên Trường, nay trực thuộc tỉnh nam Định. Tác phẩm: Băng hồ nước ngọc hác tập; Bách cố kỉnh thông kỉ.NGUYỄN BÁ TĨNH (1330 -?): Pháp hiệu Tuệ Tĩnh, công ty thơ, danh y đời Trần, quê huyện Cẩm Giàng, tỉnh giấc Hải Dương. Ông đỗ Hoàng tiếp giáp nhưng không ra có tác dụng quan mà lại đi tu.Ông được cử đi sứ Trung Quốc, vua Minh phong ông hiệu Đại y thiền sư. Tác phẩm: Hồng nghĩa giác tư y thư; thuốc nam thần hiệu; Thiền tông khoá lỗi lục.THÁI THUẬN (1440 – ?): tự là Nghĩa Hoà, hiệu Lục Khê, tên hiệu Lã Đường, quê huyện hết sức Loại, ni là Thuận Thành, Bắc Giang. Ông được Lê Thánh Tông ban chỉ ra rằng Tao Đàn Phó Nguyên soái. Tác phẩm: Lã Đường thi cảo (gồm 4 quyển) và còn có 157 bài xích thơ chép vào Toàn Việt thi lục.NGUYỄN NHÂN PHÙNG (1450 – ?): Còn có tên là Nguyễn Trọng Ý, người huyện Võ Giàng thức giấc Bắc Ninh, công ty thơ, bao gồm chân trong hội Tao Đàn, được Lê Thánh Tông mang lại đổi quốc tính thành Lê Trọng Ý, làm cho quan tới chức Lễ cỗ Tả thị lang. Tác phẩm: Vịnh Tiêu Tương chén cảnh phú (quốc âm); 19 bài bác thơ chép trong Toàn Việt thi lục.NGUYỄN HỮU NGHIÊM (1480 – ?): công ty văn, nhà thiết yếu trị, quê thị xã Đông Ngàn, này là Tiên Sơn, Bắc Ninh, đỗ Thám hoa năm 1508, làm cho quan triều Lê mang đến chức Thượng thư Chưởng Hàn lâm viện, bị Mạc Đăng Dung giết. Tác phẩm: bởi trình học hành.PHẠM THIỆU (1510 – ?): đơn vị văn, nhà chủ yếu trị, quê huyện Quế Dương, tỉnh giấc Bắc Ninh, đỗ Hoàng giáp năm 1553, từng đi sứ Trung Quốc, làm cho quan mang lại chức Công cỗ Thượng thư, tước Châu Khê hầu.Tác phẩm: Thi văn tấp yếu.LÊ VĂN HƯU (1230 – 23.03.1322): bên sử học, bên văn, danh sĩ đời Trần, quê Đông tô (nay nằm trong Thiệu Hoá, Thanh Hoá); đỗ Bảng nhãn năm 17 tuổi, được bửa chức học tập sĩ Viện Hàn lâm kiêm Giám tu Quốc sử, rồi thăng Thượng thư bộ Binh. Thành công chính: Đại Việt sử kí tất cả 30 quyển, là bộ sử phệ nhất thứ nhất ở nước ta, ghi lại những sự việc đặc trưng trong 15 nắm kỉ từ Triệu Vũ đế cho tới Lí Chiêu Hoàng. Cuốn sách này không thể nhưng sử gia Ngô Sĩ Liên phụ thuộc vào đó nhằm soạn cỗ Đại Việt sử ký toàn thư.HOÀNG DIỆU (10.02.1828 – 08.3.1882): bên thơ, đơn vị chí sĩ yêu thương nước, tự quang Viễn, hiệu Tĩnh Trãi, quê Diên Phước, Quảng Nam; đậu Phó bảng năm 1853, được ngã làm Tri thị xã Tuy Phước, Bình Định, sau được thăng Tri đậy Lạng Giang (Bắc Giang), Án tiếp giáp Nam Định, rồi tía chính Bắc Ninh. Sản phẩm chính: Di biểu (tờ biểu để lại trước thời gian chết) có cách gọi khác là Trần tình biểu.Hoàng Diệu. Ảnh: DKN.TVDƯƠNG KHUÊ (1839 – 06.3.1902): công ty thơ, hiệu Vân Trì, quê sơn Minh, lấp Ứng Hòa, nay ở trong Hà Nội), đỗ tiến sỹ năm 1868, làm cho quan cho chức Thượng thư, chế tác nhiều bài xích thơ chữ thời xưa làm lời cho các bài hát ca trù nổi tiếng. Tác phẩm chính: Hồng hồng, Tuyết tuyết; Vân Trì thi thảo; Động hương thơm Tích; chạm mặt cô đào cũ; Thăm cô đào ốm; khuyến mãi ngay cô đào Ngọ; khuyến mãi cô đào Cúc; nghịch hát ngẫu hứng; …PHAN HUY ÍCH (9.01.1751 – 12.3.1822): đơn vị văn, thương hiệu thật là Phan Công Huệ, trường đoản cú là Khiêm Thụ Phủ, hiệu Dụ Am, quê làng Thu Hoạch, huyện Thiên Lộc, nay là thị xã Lộc Hà, thức giấc Hà Tĩnh; năm 1775 đỗ đồng Tiến sĩ, làm quan mang đến Thượng thư cỗ Lễ. Ông sáng tác nhiều bằng cả chữ hán việt và chữ Nôm. Tòa tháp chính: Dụ Am dìm lục tập; Dụ Am văn tập; Cúc Đường bách vịnh thi tập; phiên bản dịch Chinh phụ dìm của Đặng trần Côn.NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU (01.7.1822 – 03.7.1888): công ty thơ, công ty văn hóa, một nhân cách nổi bật yêu nước mến dân.

Xem thêm: Những Kiểu Chụp Hình Kute Nhất, 570 Selfie Ý Tưởng Trong 2021

Ông quê Tân Bình, Gia Định, ni là thành phố Hồ Chí Minh; đỗ Tú tài, mở trường dạy học và bốc thuốc. Vật phẩm chính: Lục Vân Tiên (truyện thơ); Dương tự – Hà Mậu (truyện thơ); Chạy Tây (1859); Văn tế nghĩa sĩ yêu cầu Giuộc (văn tế, 1861); Ngư tiều y thuật vấn đáp (truyện thơ); Mười hai bài xích thơ và bài văn tế Trương Định (1864); Mười bài bác thơ điếu Phan Tòng (1868), Văn tế nghĩa sĩ trận vong lục tỉnh (1874); …LÊ TƯ THÀNH (25.8.1442 – 03.3.1497): Còn có tên Lê Hạo; nhà vua thứ năm của phòng Hậu Lê với vương vãi hiệu Lê Thánh Tông, được xem là thời thịnh vượng nhất vào thời kì cơ chế phong con kiến nước ta. Ông cũng chính là nhà thơ lớn, tín đồ sáng lập ra Hội Tao Đàn. Thành phầm chính: Hồng Đức quốc âm thi tập; Thập giới cô hồn quốc ngữ văn; Liệt truyện tạp chí; Thánh Tông di cảo; Anh hoa hiếu trị ; …PHAN CHU TRINH (09.9.1872 – 24.3.1927): đơn vị văn, đơn vị chí sĩ biện pháp mạng, tự sát Cán, hiệu Tây Hồ, biệt hiệu Hy Mã, quê Tiên Phước, Quảng Nam. Ông đỗ Phó bảng, được bửa làm vượt biện cỗ Lễ, sau từ quan tiền để hoạt động cách mạng, nhà trương chiến đấu ôn hoà; bị bắt và đày ra Côn Đảo rồi gửi sang Pháp; năm 1925 về nước hoạt động và mất ở sử dụng Gòn. Nhà cửa chính: Đầu Pháp cơ quan chỉ đạo của chính phủ thư (bản điều trần, 1906)); thức giấc quốc hồn ca (1907 – 1922); giai nhân kỳ ngộ diễn ca (1912-1913) Santé thi tập (thơ, 1925); Tây hồ nước thi tập (thập thơ); …NGUYỄN TRÃI (1380 – 19.9.1442): bên văn, nhà thiết yếu trị, nhà bốn tưởng kiệt xuất, hiệu Ức Trai, quê thị trấn Phượng Sơn, lộ lạng Giang, nay thuộc tỉnh Hải Dương. Thắng lợi chính: Quân trung tự mệnh tập; Bình Ngô đại cáo; Ức trai thi tập; Dư địa chí; Chí Linh đánh phú; Quốc âm thi tập; … Ức trai thi tập (1480): một trong số Tập thơ chữ Hán rực rỡ của Nguyễn Trãi, được coi là một trong những đỉnh cao của nghệ thuật và thẩm mỹ thi ca Việt Nam, là mẫu mực của thể thơ thiên nhiên phương Đông. Tập thơ được sưu tầm, có 105 bài, sau thời điểm Nguyễn Trãi được minh oan trong vụ án Lệ bỏ ra viên.NGÔ THÌ ĐẠO (1732 – 9.1802): nhà văn, loại Ngô Gia văn phái; quê thị xã Thanh Oai, ni là thị xã Thanh Trì, Hà Nội. Ông từng giữ các chức Đại lý trường đoản cú thừa, Tri phủ, , Hiến cạnh bên phó sứ kiêm ủy che sứ kinh Bắc… nhà cửa của ông được tập hòa hợp thành Hoành từ Hiến ngay cạnh Văn Túc công di thảo; …LÍ NHẬT TÔN (1023 – 1072): Tức Lí Thánh Tông, vua vật dụng ba ở trong nhà Lí, nhà trương giảm hình luật, quý trọng nghề nông, mở mang vấn đề học, tăng tốc phòng thủ quốc gia; ông cũng chính là nhà văn, tự tay viết một số bài minh xung khắc trên trái chuông miếu Sùng Khánh Báo Thiên (nay không tìm thấy).LÍ TRƯỜNG (1052 – 1096): công ty văn, công ty sư, pháp danh Mãn Giác, vốn chúng ta Lí sau đổi họ Nguyễn yêu cầu có một số trong những sách viết là Nguyễn Trường; chưa rõ quê ngơi nghỉ đâu. Ông khét tiếng thông hiểu cả Nho cùng Phật giáo, ông được chọn vào cung dạy hoàng tử, sau ông đi tu. Tác phẩm chính: Cáo tật thị chúng.MẠC ĐĨNH đưa ra (1272 – 1386): đơn vị văn, công ty thơ, danh sĩ, từ là tiết Phu; quê thị xã Bình Hà, châu phái mạnh Sách, lộ lạng Giang (nay trực thuộc Hải Dương). Ông đỗ trạng nguyên, làm cho quan cho chức nhập ngoại hành khiển, Thượng thư tả bộc xạ kiêm Trung thư, nhị lần đi sứ Trung Quốc, được tôn có tác dụng “Lưỡng quốc Trạng nguyên”. Tòa tháp chính: Ngọc tỉnh liên; Giao tử phú; vượt bành Trạch rộp Đào Tiềm cựu cư; …NGUYỄN SĨ CỐ (? – 1312): đơn vị thơ, danh sĩ; từng giữ chức học tập sĩ, An che sứ. Ông là tín đồ đề xướng cần sử dụng chữ Nôm trong thơ văn. Thành tích chính: Ông có khá nhiều thơ Nôm và thơ chữ nôm nhưng bị thất truyền, chỉ từ lại hai bài chép vào Toàn Việt thi lục là Tụng giá chỉ Tây chinh yết Tản Viên từ với Tụng giá Tây chinh yết Bạch Hạc giang Uy Hiển Vương trường đoản cú .ĐÀM VĂN LỄ (1452 – 1505): đơn vị thơ, danh sĩ, là 1 trong trong Nhị thập chén tú của hội Tao đàn; trường đoản cú Hoằng Kính, hiệu Chân Trai; quê Quế Dương, trấn khiếp Bắc (nay ở trong Bắc Ninh). Ông đỗ đồng tiến sĩ, làm cho quan cho Thị tủ sách Hàn lâm, Chánh sứ sang nhà Minh, Phó đô ngự sử, Thượng thư cỗ Lễ kiêm Đông các Đại học tập sĩ. Công trình chính: Đền Phiếu mẫu; Tiễn xuân trên khu đất khách; Đề chùa Phong Công; miếu xưa; Hoành sơn dinh; Tức cảnh ngày hè; …LÊ ĐỨC MAO (1462 – 1529): nhà thơ, danh sĩ; quê thị xã Từ Liêm, đậy Hoài Đức, Hà Đông (nay là Hà Nội). Ông học tập rộng, đỗ ts nhưng ko ra làm quan, giỏi làm thơ, phú, bài hát. Tòa tháp của ông hiện chỉ còn Bát gần kề thưởng đào văn (Nghĩ hộ tám giáp phần thưởng hát ả đào) bằng chữ Nôm, là bài ca trù cổ nhất sót lại hiện nay.ĐÀO DUY TỪ (1572 – 1634): nhà thơ, bên quân sự, đệ độc nhất khai quốc công thần triều Nguyễn; quê Tĩnh Gia, Thanh Hoá. Ông học tập rộng nhưng không được đi thi vì xuất thân từ mái ấm gia đình ca hát, vào Đàng Trong giúp chúa Nguyễn. Sản phẩm chính: Hổ trướng quần thể cơ; Ngoạ Long cưng cửng vãn; bốn Dung vãn.NGUYỄN HỮU HÀO (1642 – 1713): đơn vị thơ, danh sĩ, danh tướng; sinh nghỉ ngơi Quảng Ninh, Quảng Bình, quê cội ở thị xã Tống Sơn, Thanh Hoá . Ông là người có dũng lược, giỏi việc dùng binh, làm cho tới Thống binh, chưởng cơ, sau khi mất được truy khuyến mãi Đôn Hậu Công thần Trấn phủ. Ông có tài năng văn chương thơ phú, nhưng tới lúc này chỉ có song Tinh Bất Dạ là tác phẩm sót lại duy độc nhất của ông.TRỊNH SÂM (1739 – 1782): nhà thơ, chúa Trịnh đời thiết bị 9, tên thuỵ là Thịnh Vương; quê Vĩnh Lộc, Thanh Hoá. Ông là tín đồ thông minh, say đắm thơ văn, lên ngôi năm 1767, có rất nhiều quyết sách ảnh hưởng đến triều đình và chính vì sự cả nước. Sản phẩm chính: nam giới tuần kí trình thư; Tây tuần kí trình thi; trọng điểm thanh tồn duy tập; Danh tự thực lục; Bình Hưng thực lục; …NGÔ THẾ VINH (1802 – 1856): đơn vị thơ, bên giáo, danh sĩ; quê phái mạnh Trực, nam giới Định. Ông đỗ tiến sĩ, làm cho quan cho Lang trung bộ Lễ; bởi vì can bài toán trường thi bị bí quyết chức, về quê mở trường dạy học. Tác phẩm chính: Dương Đình phú lục; Trúc Đường phú tuyển. Hoàng Việt sách tuyển; Luận thực đại lược; Trúc Đường Chu dịch tuỳ bút; Tống sử học; Trúc Đường thi văn khảo; Bái Dương thi tập; Ca trù thể cách; Bái Dương thư tập; Trúc Đường tuỳ bút.NGUYỄN THUẬT (1842 – 1911): nhà thơ, sử gia, trường đoản cú Hà Đình; quê Lễ Dương, (nay ở trong Thăng Bình), Quảng Nam. Ông đỗ Phó bảng, làm cho quan mang lại Hiệp tá đh sĩ, tước đoạt An ngôi trường tử, Thượng thư cỗ Binh, sung Cơ mật viện đại thần, Tổng tài Quốc sử quán; được cử có tác dụng Phó sứ sang Bắc Kinh. Chiến thắng chính: mỗi hoài ngâm thi thảo; Hà Đình văn tập; Hà Đình Ứng chế thi sao; Thời thiết yếu tạp luận… dường như ông còn viết phổ biến với một số trong những tác giả về văn học, sử học: Sử tiệm thư mục; Đại Nam cương cứng giới vựng biên; Đại nam giới Quốc sử tàng thư mục; Thi thảo tạp biên; …TRẦN THIỆN CHÁNH (1822 – 1874): bên thơ, chí sĩ, tự tận Mẫn, hiệu Trừng Giang; quê Bình Long, Gia Định (nay thuộc Tp hồ nước Chí Minh). Ông đỗ Cử nhân, làm quan đến Tán tương quân máy Sơn Tây, Hồng lô tự thiếu thốn khanh giữ lại chức Biện lý cỗ Binh, Tuần phủ Ninh Bình. Thành tích chính: Trừng Giang thi văn tập; nam hành thi thảo; Bắc chinh thi thảo, trần Tử Mẫn công thi tập.HỌC LẠC (1842 – 1915): công ty thơ trào phúng, thương hiệu thật là Nguyễn Văn Lạc, hiệu là Sầm Giang; quê Mĩ Chánh, Mĩ Tho (nay là tiền Giang). Ông lừng danh thơ văn, nhưng mà không đi thi, sống bằng nghề dạy dỗ học, bốc thuốc, bói dịch. Thành tích chính: Ông xóm hát bội; Mĩ Tho tức cảnh; nhỏ tôm; Ngồi trăng; nằm trong Nhiêu tức cảnh; Tức cảnh ban chiều; Tạ hương thơm đảng; Chó chết trôi;…NGÔ GIÁP ĐẬU (1852 – ?): đơn vị văn, sử gia, bên giáo dục, hiệu Tam Thanh, tên hiệu Sự Sự Trai; quê Tả Thanh Oai, nay nằm trong Thanh Trì, Hà Nội. Ông đỗ cử nhân, làm cho quan trường đoản cú chức Giáo thụ mang lại chức Đốc học. Ông sáng tác bằng chữ Hán và chữ Nôm. Thành quả chính: Hoàng Việt hưng long chí; Trung học tập Việt sử toát yếu; hiện nay Kim Bắc Kì địa dư sử; Đại phái mạnh quốc tuý; ông còn sửa chữa, bổ sung cập nhật văn phiên bản tập Lĩnh nam chích quái; Ngô gia thế phả; Trung học tập Việt sử biên niên toát yếu; …CHU MẠNH TRINH (1862 – 1905): nhà thơ, danh sĩ, trường đoản cú Cán Thần, hiệu Trúc Vân; quê Đông yên (nay là Khoái Châu), Hưng Yên. Ông đậu tiến sĩ, làm quan cho Án sát. Vật phẩm chính: Trúc Văn thi tập; Thanh trọng điểm Tài Nhân thi tập; mùi hương Sơn phong cảnh; hương thơm Sơn hành trình.BÙI HỮU NGHĨA (1807 – 1872): Còn có tên là Bùi quang Nghĩa, đơn vị thơ, hiệu Nghi Chi; quê bao phủ Vĩnh Định, trấn Vĩnh Thanh (nay thuộc thành phố Cần Thơ). Ông đỗ Giải nguyên, làm cho quan cho Tri phủ, dẫu vậy bị vu cáo may bay án tử, từ quan về dạy dỗ học, viết thơ văn kháng Pháp kịch liệt. Thành quả chính: Văn tế vợ, Văn tế nhỏ gái; Khóc vk (thơ); Đi thuyền qua núi Sập (thơ); quan tiền công thất thủ (thơ); Kim Thạch Kỳ duyên (tuồng);…NGUYỄN VĂN SIÊU (1799 – 1872): nhà thơ, danh sĩ, từ bỏ Tốn Ban, hiệu Phương Đình; quê Thanh Trì, Hà Nội. Ông đậu Phó bảng, giữ những chức quan công ty sự cỗ Lễ, Phó sứ sang nhà Thanh, học sĩ Viện tập hiền, Án sát tỉnh hà tĩnh và Hưng Yên, sau từ quan tiền về quê dạy dỗ học, viết sách. Thành công chính: Phương Đình dư địa chí; Chư kinh khảo ước; Chư sử khảo thích; Tứ thư bị giảng; Phương Đình tuỳ cây bút lục; Phương Đình thi loại; Phương Đình văn loại;…VŨ PHẠM KHẢI (1807 – 1872): nhà thơ, danh sĩ, trường đoản cú là Đông Dương, hiệu lẩn thẩn Sơn, chăm sóc Trai, Phượng Trì; quê yên Mô, Ninh Bình. Ông đỗ Cử nhân, từng giữ những chức Lang trung cỗ Hình, tham biện nội các, Toản tu Quốc sử quán, Hàn lâm Trực học tập sĩ, tía chính Thái Nguyên, sau xin về quê giúp dân khai khẩn khu đất hoang. Cống phẩm chính: đần độn Sơn toàn tập; lịch đại thiết yếu hình thông khảo; Đông Dương văn tập; è Lê nước ngoài truyện; Phượng Trì văn tập; Thực lục chi phí biên;…PHẠM PHÚ THỨ (1821 – 1882): nhà thơ, danh sĩ, thương hiệu thật là Phạm Hào, trường đoản cú là Giáo Chi, hiệu Trúc Đường, biệt hiệu Trúc Ân, giá chỉ Viên; quê Diên Phước, Quảng Nam. Ông đỗ đồng tiến sĩ, từng làm Tổng đốc, Thương chủ yếu đại thần, Khởi cư chú, Thượng thư bộ Hộ, Phó sứ trong phái bộ sang Pháp. Ông là người việt nam Nam trước tiên cho in sách về công nghệ kĩ thuật, kiến nghị triều canh tân khu đất nước. Tác phẩm chính: Tây Phù thi thảo; giá Viên biệt lục (còn điện thoại tư vấn Tây hành nhật kí); Trúc Đường thi văn tập; chưng vật tân biên; mặt hàng hải kim châm;…NGUYỄN TĨNH HOÀ (1859 – 1882): bên thơ nữ, phụ nữ thứ 34 của vua Minh Mạng, tên tự là Quý Khanh, dưỡng Chi, bút danh Huệ Phố; quê Hà Trung, Thanh Hoá. Item chính: Thái liên khúc; Mạt li tự ; Chu trung thảnh thơi vọng; Thu dạ hoài Mai Am; Tiều phu tử; Huệ Phố thi tập.NGUYỄN THIẾP (24.9.1723 – 6.2.1804): đơn vị văn, nhà giáo cùng là danh sĩ cuối đời Hậu Lê cùng Tây sơn trong lịch sử dân tộc Việt Nam, tên húy là Minh, từ là quang quẻ Thiếp. Quanh đó ra, ông còn có khá nhiều tên tự tuyệt tên hiệu, hoặc vày ông từ bỏ đặt, hoặc do bạn đương thời xưng tặng, ví dụ điển hình như: Khải Xuyên (có sách chép là Khải Chuyên), Hạnh Am, Điên ẩn, Cuồng ẩn, Lạp Phong cư sĩ, Hầu Lục Niên, Lam Hồng dị nhân, Lục Niên tiên sinh, La Giang phu tử, … Nguyễn Huệ (tức vua quang quẻ Trung) hotline ông là La đánh phu tử, là La đánh tiên sinh. Tác phẩm: La đánh tiên sinh thi tập, Hạnh Am di văn,Hạnh Am ký kết (1782), ưng ý Hiên ký kết (1786), nội dung bài viết đề sinh hoạt gia phả, và đề tựa Thạch Động thi tập của Phạm Nguyễn Du….LÍ CÔNG UẨN (8.3.974 – 31.3.1028): Hoàng đế, đơn vị văn Việt Nam, người châu Cổ Pháp, lộc Bắc Giang (nay thuộc Bắc Ninh). Thuở nhỏ dại làm con nuôi thiền sư Lí Văn Khánh, khủng lên có tác dụng quan và khi nhà Tiền Lê sắp sụp đổ, Thái hậu Dương Vân Nga trao lại ngôi báu đến ông. Trong thời gian làm vua, Lí Công Uẩn có khá nhiều đóng góp quan trọng đặc biệt đối với lịch sử hào hùng dân tộc, vào đó, trong những thành tựu quan trọng đặc biệt nhất đó là việc tránh đô ra Thăng Long (Hà Nội ngày nay). Item chính: Hiện chỉ với bài Thiên đô chiếu (Chiếu dời đô) in trong Đại Việt sử kí toàn thư.NGUYỄN MIÊN BỬU (30.5.1820 – 08.3.1854): từ bỏ là Duy Thiện, Sư Cổ, hiệu là Khiêm Trai, Mai Hiên, bên thơ, nhỏ thứ 12 của vua Minh Mạng, tước Tương An Quận vương. Với 2 anh Miên Thẩm, Miên Trinh lập Tùng Vân thi xã. Các tác phẩm chính: Khiêm Trai thi tập (14 quyển); Khiêm Trai văn tập (2 quyển), ông còn viết nhiều thơ Nôm nhưng đa số đã thất lạc.SƯƠNG NGUYỆT ANH (8.3.1864 – 20.1.1921): tên thật là Nguyễn Thị Khuê, trường đoản cú là Nguyệt Anh, bên thơ, quê ở ba Tri, Bến Tre, là con gái tác gia Nguyễn Đình Chiểu. Xung quanh bút danh Sương Nguyệt Anh, bà còn ký nhiều bút hiệu khác như: Xuân Khuê, Nguyệt Nga, Nguyệt Anh… Sương Nguyệt Anh chế tác nhiều, tuy nhiên không gom thành tập. Nay chỉ còn tản mác một vài bài thơ, như: Đoan Ngọ nhật điếu tắt hơi Nguyên, Tức sự , Chinh Phụ thi, Thưởng bạch Mai, Vịnh ni cô, vua Thành Thái vào Nam, cảm tác khi lính Việt đi Âu chiến…Và vài bài bác vè, như: Vè tiểu yêu, Vè Thầy Hỷ, Vè tấn công đề…LÊ QUÍ ĐÔN (黎貴惇, 2.8.1726 – 2.4.1784): bên văn, bên khảo cứu thời kì trung đại Việt Nam, từ Duẫn Hậu 允厚, tên thuở nhỏ tuổi là Lê Danh Phương, hiệu Quế Đường 桂堂; là quan thời Lê trung hưng, quê sinh hoạt làng Diên Hà, thị trấn Diên Hà, trấn tô Nam; ni thuộc làng mạc Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh giấc Thái Bình. Ông là con trai cả của ông Lê Phú sản phẩm công nghệ (sau đổi là Lê Trọng Thứ), đỗ ts năm Bảo Thái thứ 2 (Giáp Thìn, 1721), và làm quan trải cho chức Hình bộ Thượng thư, tước Nghĩa Phái hầu. Ông là người đã biên tập, trước thuật không hề ít sách, đến hiện nay đã thất lạc hơi nhiều. Tòa tháp chính: Dịch khiếp phu thuyết (Lời bàn nông nổi về kinh Dịch), Thư khiếp diễn nghĩa (Giảng nghĩa tởm Thư), Quần thư khảo biện (Xét bàn những sách), Thánh mô hiền hậu phạm lục (Chép về mẫu mực của những bậc thánh hiền), Vân Đài loại ngữ (Lời nói, chia nhỏ ra từng loại, ở địa điểm đọc sách), Toàn Việt thi lục (Chép đầy đủ thơ nước Việt), Quế Đường thi tập (Tập thơ của Quế Đường), …
*
Nguyễn Khuyến. Ảnh: báo thừa thiên Huế.CAO BÁ QUÁT (1809 – 1855), hiệu Mẫn Hiên, Chu Thần. Ông là quân sư vào cuộc nổi dậy Mỹ Lương, và là một nhà thơ nổi tiếng ở thời điểm giữa thế kỷ 19 trong lịch sử văn học tập Việt Nam. Tác phẩm: Cao Bá quát lác thi tập, Cao Chu Thần di thảo, Cao Chu Thần thi tập, Mẫn Hiên thi tập. ĐOÀN THỊ ĐIỂM (段氏點, 1705-1749), hiệu: Hồng Hà chị em Sĩ (紅霞女士), là nàng sĩ vn thời Lê trung hưng. Bà là người sáng tác tập Truyền kỳ tân phả (chữ Hán), và tác giả của truyện thơ Chinh phụ ngâm (bản chữ Nôm- 412 câu thơ)- được bà dịch tự nguyên bản Chinh phụ dìm khúc (viết bằng chữ Hán của Đặng è cổ Côn). Bà là tín đồ được reviews là hàng đầu về vẻ đẹp lẫn tài văn trong những nữ sĩ lừng danh nhất, kề bên là hồ nước Xuân Hương, Bà thị trấn Thanh Quan cùng Sương Nguyệt Anh.PHẠM THÁI 範泰, 1777-1813), có cách gọi khác Phạm Đan Phượng, Phạm Phượng Sinh, hiệu Chiêu Lì (hoặc Chiêu Lỳ); là 1 trong danh sĩ ở vào cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19 trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Tác phẩm: Chiến tụng Tây hồ phú, Sơ kính tân trang, Văn tế Trương Quỳnh, NhưThơ họa 12 bài Trương Quỳnh Như…PHẠM ĐÌNH HỔ 范廷琥, 1768 – 1839), tự Tùng Niên (松年), Bỉnh Trực (秉直), bút hiệu Đông Dã Tiều (東野樵), tên hiệu Chiêu Hổ tiên sinh (昭琥先生), là một trong danh sĩ sống làm việc giai đoạn thời điểm cuối thế kỷ XVIII và vào đầu thế kỷ XIX. Nhờ đọc nhiều, đi nhiều, ông đã để lại nhiều công trình khảo cứu, biên soạn có mức giá trị thuộc đủ mọi nghành nghề như luận lý, định kỳ sử, địa dư, trước thuật…NGUYỄN quang quẻ BÍCH (07.5.1832 – 05.01.1890): Còn mang tên là Ngô quang Bích, hiệu Ngư Phong, bên thơ và là lãnh tụ cuộc binh cách chống Pháp tại vùng Tây Bắc, quê con kiến Xương, nam giới Định, nay ở trong tỉnh Thái Bình. Ông đỗ Đình nguyên, làm cho quan mang lại Tuần bao phủ Hưng Hoá, tổ chức triển khai nghĩa quân kháng Pháp trong 10 năm gây nhiều tổn thất cho địch. Cống phẩm chính: Ngư phong thi tập (Tập thơ Ngư Phong, 1884 – 1889); ông là bạn được vua giao duyệt bộ sách Khâm định Việt sử thông giám cương cứng mục; …

Xuân Kiên/Nam Minh (TH)